Na Grunwald! - recenzja

Sześćsetna rocznica wielkich krzyżackich batów na grunwaldzkich polach przyniosła niespodziewane efekty w postaci nowych produkcji na rynku gier planszowych. Z jednej strony wypada się cieszyć, że tego typu okazje stwarzają - nomen omen - pole do popisu rodzimym wydawcom i autorom, niosąc z sobą podany na tacy, gotowy temat, temat medialny, chwytliwy, do którego wystarczy w zasadzie dopasować mechanikę i oto sukces gotowy. Nie ma się tym bardziej co dziwić, że i wydawcy i autorzy takim okazjom nieszczególnie się opierają i gry tematyzujące ważne wydarzenia tworzą. Jak to się jednak przekłada na wartość produktu? Próbą odpowiedzi na to pytanie niech będzie poniższa recenzja gry wydanej przez wydawnictwo Egmont Polska, a której autorem jest Filip Miłuński i którą zatytułowano „Na Grunwald”.

Sam dobór tytułu dla tej gry jest dość symptomatyczny. Gra ma nieść ze sobą wartość edukacyjną (dodano do niej nawet skromną czterostronicową wkładkę historyczną), a tu sam jej tytuł przekłamuje historię. Najwidoczniej najważniejsze było, żeby na pudełku gry pojawiło się owo magiczne słowo Grunwald, po to, aby wywołać w potencjalnym kliencie właściwe konotacje – ot, taki chwyt marketingowy. Tymczasem tematem tej gry są wydarzenia sporo wyprzedzające bitwę grunwaldzką, to znaczy: przygotowania wojsk Jagiełły do wojny z Zakonem Krzyżackim. A jak powszechnie wiadomo, w tamtym momencie ani wojska polsko-litewskie, ani krzyżackie o polach grunwaldzkich jako miejscu bitwy nawet nie były w stanie pomyśleć – Grunwald był dopiero wypadkową późniejszych wydarzeń. Okrzyk „Na Grunwald!” jest zatem zupełną fikcją. I tę fikcję usprawiedliwić może tylko kontekst rynkowy – w końcu grę się wydaje, żeby ją sprzedać. Z drugiej strony nie da się ukryć: dla gry z ambicjami do produktu edukacyjnego – tytuł raczej niefortunny, bo komercja nie idzie tu w parze z poprawnością merytoryczną.

Wystarczy już o tym. Przyjrzyjmy się teraz poziomowi wydania. Mamy tutaj solidnej jakości pudełko, a w środku trwałą planszę, drewniane pionki, różne żetony oraz kilka rodzajów kart. Są więc karty przedstawiające rycerzy koronnych, zaciężnych oraz krzyżackich, karty wydarzeń, karty prowiantu i karty złota. I niestety to właśnie karty okazują się elementem, który sprawia, że gra nie przekonuje ceną w stosunku do jakości. Te osoby, którym udało się – w wyniku jakiejś podobno przypadkowej promocji w sieci EMPiK - nabyć ten tytuł w cenie 49 złotych, mogą być jeszcze usatysfakcjonowane, natomiast ci, którzy mieliby dać za grę 79 złotych i więcej raczej w pełni zadowoleni nie będą. W „Na Grunwald!” karty są właściwie cały czas w użyciu, a dziwnym trafem zostały wydrukowane na zbyt cienkim i wiotkim papierze, łatwo je zagiąć, pognieść, zaznaczyć - ich żywot estetyczny określiłbym na maksymalnie kilkanaście rozgrywek. A szkoda, tym bardziej, że niewątpliwym atutem tych kart są bardzo ładne ilustracje, pozostające do tego w zgodzie z realiami historycznymi.

Także instrukcja może budzić sporo zastrzeżeń, chociażby przez fakt, że kolejność opisu poszczególnych pól planszy nie zgadza się z kolejnością ich rozstrzygania w rundzie. Nie uwzględniono w niej również wyjaśnień dla kart wydarzeń, a polecenia na nich nie zawsze są wystarczająco jednoznaczne. Poza tym poważny błąd wkradł się w przykład ilustrujący sposób podliczania punktów na koniec rozgrywki. Biorąc pod uwagę, że gra nie jest wcale skomplikowana, tym bardziej właśnie należałoby się spodziewać dopracowanej instrukcji, szczególnie że w założeniu mają w „Na Grunwald!” grać również osoby młodsze. Widać wyraźnie, że termin wydania gry, nierozerwalnie związany z rocznicą bitwy, zaważył na końcowym efekcie tego tekstu.

Jak już wspomniałem, gra traktuje o przygotowaniach polskiej armii do wojny z Zakonem. Należy zebrać zarówno odpowiednią liczbę wojsk, odpowiednią liczbę zapasów żywności oraz pieniędzy.

Realizacja celów gry odbywa się poprzez umieszczanie pionków na odpowiednich polach planszy, które symbolizują określone działania. Mamy tu werbunek oddziałów koronnych, oddziałów zaciężnych, gromadzenie pieniędzy i prowiantu czy werbowanie kolejnych pomocników. Od czwartej tury aktywowane jest pole z rycerzami krzyżackimi, gdzie zyskujemy możliwość zdobycia punktów za skuteczną walkę z ich oddziałami plądrującymi tereny przygraniczne. Dodatkowo w grze – runda po rundzie - pojawia się nowe wydarzenie historyczne, które pośrednio lub bezpośrednio wpływa na nasze poczynania.

W każdej rundzie gracze w kilku kolejkach umieszczają albo pionek oficera, albo dowolną liczbę pionków pomocników na polu wybranej akcji. Miejsce i właściwy moment umieszczenia naszych pionków ma istotne znaczenie dla wyniku rundy, gdyż nie wszyscy gracze mający pionki na danym polu skorzystają z jego dobrodziejstw. Z akcji pola skorzysta czasem tylko jeden gracz, czasem dwóch, czasem trzech. Przy tym obowiązuje zasada: Kto pierwszy, otrzymuje więcej. Brana tu jest pod uwagę przede wszystkim łączna wartość pionków w danym kolorze, a w przypadku remisów przy podliczaniu wartości pionków decyduje kolejność ich umieszczenia. Dodatkowego znaczenia nabierają: fakt, że oficer ma taką samą wartość co dwa pionki zwykłych pomocników oraz zakaz ponownego umieszczania pomocników na polu, na którym już wcześniej umieściliśmy jakiegoś pomocnika.

Nietrudno się domyślić, że gra wymaga po prostu zaplanowania swoich działań za każdym razem na całą rundę z góry. Potem trzeba już tylko starać się wykonać ten plan, w miarę możliwości przeszkadzając przy tym naszym przeciwnikom w realizacji ich zamiarów. Wyraźnie widać tu więc także element rywalizacji, który dodatkowo pogłębia pojawienie się Krzyżaków. Możemy toczyć z nimi potyczki, wykorzystując zaciągniętych już przez nas rycerzy, a w przypadku użycia odpowiednio silnego rycerza - nawet jakiegoś Krzyżaka pojmać (karty Krzyżaków liczą się do ogólnej punktacji). Ciekawym aspektem rozgrywki jest to, że przegrana w utarczkach z Krzyżakami skutkuje karą dla wszystkich, to znaczy nawet dla tych graczy, którzy w walce z wrogiem akurat wcale nie wzięli udziału. Daje nam to możliwość sabotowania współgraczy, bo możemy sprawić, że (także oni) utracą zebrane z takim trudem zapasy lub zwerbowanych rycerzy.

I tak oto licytujemy akcje z poszczególnych pól, rozmieszczając tam pionki, i zbieramy wylicytowane karty na rękę, gromadzimy prowiant i złoto, pokonujemy Krzyżaków na nadgranicznych rubieżach lub nie, aż ósma runda zakończy naszą grę. Wtedy, po wykarmieniu zwerbowanych przez nas zbrojnych (pojmani Krzyżacy w „Na Grunwald!” – dość niehumanitarnie - głodują), podliczamy wartości kart rycerzy – tu już zarówno i tych z armii polskiej jak i jeńców. Dodatkowe punkty uzyskać możemy za największą liczbę zebranych rycerzy koronnych, zaciężnych oraz za największy zapas prowiantu. Potem na punkty zamieniane jest również zgromadzone przez nas złoto – każde 2 dukaty dają nam 1 punkt zwycięstwa. Zwycięzcą zostaje gracz z największa ilością punktów zwycięstwa, a w razie remisu, ten z remisujących, który zdobył najwięcej kart wszystkich rycerzy. Jeżeli i w ten sposób nie doszłoby do rozstrzygnięcia, pozostaje podzielić się zwycięstwem.

Jak te zasady sprawdzają się w praktyce? Jak wypada gra? Po pierwsze nie trzyma się w podanych przez wydawcę ramach czasowych. W praktyce czas rozgrywki w „Na Grunwald!” zamknie się w 90 do 120 minutach przy pierwszych partiach, natomiast przy kolejnych – gdy już obeznamy się z zasadami - zmniejszy się do przedziału 60 - 90 minut ale wciąż – szczególnie przy 4 graczach - przekracza czas podany na pudełku – czyli 45 minut.

Jeśli zaś o skalowalność gry chodzi, to niestety i tu - nie najlepiej. Przy dwóch osobach nie czuć wyraźnie elementu rywalizacji, każdy gracz, od początku do końca partii, skrobie po prostu swoją przysłowiową rzepkę. Przy czterech graczach natomiast robi się zbyt tłoczno i dość często dochodzi do zablokowania gracza licytującego jako ostatni w danej rundzie. Co prawda gracz rozpoczynający zmienia się co rundę, jednak losowy układ kart rycerzy i zasobów może mimo wszystko krzywdzić gracza ostatniego w kolejce i nie ma on na ten fakt żadnego wpływu. Optymalną liczbą graczy wydają się mi jedynie i dokładnie - trzy osoby.

Wspomniana już przeze mnie losowość, rozumiana tutaj jako przypadkowa kolejność pojawiania się kart na polach planszy, w znaczącym stopniu potrafi współdecydować o wyniku rozgrywki. Sama w sobie nie byłaby jeszcze niczym złym, gdyby tylko można ją było jakoś ograniczyć. Tymczasem gracze nie mają możliwości kontrolowania tej losowości, choć i to raczej było zamierzeniem jeśli nie autora, to na pewno wydawcy, który chciał otrzymać grę w miarę prostą i co rzeczywiście mu się udało. Inna rzecz, że z powodu takiego, a nie innego konceptu, gra staje się zaledwie po dwóch, trzech rozgrywkach nieinteresująca dla doświadczonych graczy, gorzej jeszcze - płaska niczym stół pingpongowy. Nie ma w niej jakiś wymagających decyzji do podjęcia, a gracz ostatecznie zmuszony jest i tak do planowania na bieżąco – „tu i teraz”. Zbyt wyraźnie dryfujemy w grze, zamiast swobodnie płynąć wśród wywoływanych przez jej zasady sytuacji. Głównie dlatego właśnie absolutnie mnie ta gra nie urzekła.

Nie przekonała mnie także z innych powodów. Przede wszystkim potwierdza moim zdaniem smutną prawdę, że gry planszowe nie powinny być tworzone na siłę, na czas, zadaniowo, to znaczy z myślą o jakimś konkretnym terminie, wydarzeniu czy rocznicy. Bo efektem tego będzie prawie zawsze produkcja słaba – treściowo, mechanicznie lub w obu tych obszarach razem wziętych. I tak oto w „Na Grunwald!” wojna z Zakonem stanowi jedynie lichy sztafaż, którym obudowano prostą i suchą w istocie grę licytacyjną, do tego - nawet mimo niewątpliwych starań autora o wywołanie efektu innowacyjności - pozbawioną jakiejś większej głębi. Tego przede wszystkim kolejnej już w programie Egmontu grze Miłuńskiego zabrakło. A przecież krytyka z jaką się spotkali „Mali Powstańcy”, również gra o ważnej i ciekawej tematyce, natomiast w warstwie mechanicznej nudna jak flaki z olejem, powinna była podziałać konstruktywnie.

Dla kogo więc tak naprawdę Egmont Polska wyprodukowało „Na Grunwald”? Na pewno można ją bez większych wyrzutów sumienia zaproponować graczom rozpoczynającym swoją przygodę z planszówkami. Nie znudzi ich ona przynajmniej przez kilka rozgrywek, a może rzeczywiście zainteresuje historyczną tematyką. Ale uwaga: 8-latek bez pomocy rodzica w tę grę absolutnie nie zagra, bo instrukcja przerasta możliwości człowieka w tym wieku. Minimalny wiek gracza został tu przez wydawnictwo zdecydowanie zaniżony.

Bardziej doświadczonym graczom polecałbym do tej gry piwo i precelki – jako konieczny dodatek. Bez tego, a pewnie raczej i mimo tego, prędzej czy później wyląduje ona na liście produktów do sprzedaży lub wymiany, a jeżeli już wróci na stół, to jedynie w czasie spotkań z planszówkowymi źółtodziobami, kiedy to niechętnie przemęczymy się tę godzinę lub półtorej, maszerując w lipcowe, upalne dni w pełnej zbroi płytowej na Grunwald.

Punktometr Spiellusta

ocena ogólna: 5/10

strategia / taktyka: 3/10

losowość: 7/10

interakcja: 5/10

wykonanie gry: 6/10

stosunek cena do jakości: 4/10 (Złotypionek.pl 69,50 PLN , Rebel.pl 79,90 PLN)

EduPunktometr Spiellusta

ocena ogólna: 2/10

wykonanie gry: 4/10
stosunek cena do jakości: 2/10 (jako gra edukacyjna)

moja ocena dla "Na Grunwald!" w serwisie BGG: 4

Podstawowe informacje o grze:

tytuł: "Na Grunwald!

Liczba graczy: 2 -4

Wiek: od 8 lat

Czas gry: 45 min

Wydawca: Egmont Polska

Projektanci: Filip Miłuński

Instrukcja: polska

Zawartość pudełka:

* plansza
* 24 pionki
* 16 kart rycerzy koronnych
* 16 kart rycerzy zaciężnych
* 4 karty chłopów
* 12 kart Krzyżaków
* 8 kart prowiantu
* 8 kart dukatów
* 14 kart wydarzeń
* 48 żetonów dukatów
* 3 żetony specjalne
* znacznik rund
* instrukcja
* broszurka edukacyjna

"Na Grunwald!" na BGG