Jamaica zdobywa Essener Feder – rzut okiem we wzorową instrukcję

Diesen Artikel von Kinjiro auf Deutsch lesen.

Bez instrukcji nie da rady – chyba dla każdego gracza jest to oczywistością. W większości przypadków lektura instrukcji to pierwszy krok na drodze do radości z grania – niestety, czytanie instrukcji nie zawsze należy do przyjemności. Za długa, zbyt skomplikowana, źle rozplanowana i bezbarwna. Zbyt dużo tekstu, zbyt mało ilustrujących zasady grafik – któż nie zwątpił choćby raz ślęcząc nad źle napisaną instrukcją. Dla tych, co nie mają tego szczęścia móc poznać zasady gry z ust jakiegoś doświadczonego gracza, klarowna instrukcja będzie jak przysłowiowa połowa sukcesu. Przykład takiej (niemalże) idealnej instrukcji znajdziemy w Jamajce Malcolma Braffa, Brunona Cathali und Sébastiena Pauchona, grze, która ukazała się w zeszłym roku w wydawnictwie GameWorks. Tytuł ten nie jest co prawda żadną nowością, jednak z racji przyznania mu nagrody Essener Feder, warto powiedzieć o nim kilka słów.

Piraci z Jamaiki przecięli moje szlaki już w czerwcu zeszłego roku, gdy w ramach przygotowywania wyjazdu dla studentów poznałam przy okazji Spotkań autorów gier w Götting Sébastiena Pauchona. Mój projekt obejmował zorganizowanie wyjazdu do Niemiec dla grupy studentów biorących udział w warsztatach tłumaczeniowych, podczas których skoncentrowaliśmy się na przetłumaczeniu instrukcji do pewnej polskiej gry o piratach. Biorący udział w tym wyjeździe poznańscy studenci mieli okazję poznać rynek niemieckojęzycznych gier planszowym i różne osoby z tej branży. Między innymi właśnie szwajcarskiego projektanta gier Sébastiena Pauchona, który wtedy swoim pierwszym tytułem Yspahanem zdobył nominację do nagrody Spiel des Jahres roku 2007.

Ponieważ nasze warsztaty koncentrowały się na Piratach – Córce Gubernatora, niepublikowana wtedy jeszcze gra Jamaica Pauchana bardzo nas oczywiście zainteresowała. – Szczególnie właśnie kwestie tworzenia instrukcji, o której już wcześniej słyszeliśmy, że jest ponadprzeciętna. W istocie to prawda: Od razu po otworzeniu pudełka, które naśladuje skrzynię ze skarbami, uderza gracza prosto w oczy blask złota (z ostatniej strony instrukcji) i wzmaga wrażenie, że naprawdę otworzyło się skrzynię ze skarbem. Jeden rzut okiem wystarczy, żeby stało się jasne, że ci piraci pochodzą z gór, tzn. że to musi być szwajcarska gra: Panuje tu stuprocentowy porządek. Każdy element ma w wyprasce przewidziane sobie miejsce, nic nie lata luźno w pudełku – wszystko zostało dokładnie rozplanowane.

Porządek musi być – także w instrukcji: Jak usłyszeliśmy od samego Pauchona na targach SPIEL 07, przy tworzeniu instrukcji postawili sobie on wraz z pozostałymi współautorami kilka założeń. Podstawowym zamierzeniem było stworzenie instrukcji przemawiającej wizualnie i objaśniającej wszystko za pomocą dużej ilości ilustracji. Efektem tego jest duży plakat, wielkości ok. 64 x 61 cm, przypominający mapę. Na 7 wyspach i fragmencie stałego lądu wyjaśniono wszystkie aspekty zasad, porozdzielane pomiędzy poszczególne wyspy: każda obejmuje spójną całościowo część instrukcji, np. pierwsza wyspa wyjaśnia cały przebieg gry. Dokładniejsze informacje do poszczególnych etapów gry jak „Akcje“, „Bitwa“, „Skarby“ czy „Zakończenie gry“ znajdują się odpowiednio na pozostałych wyspach. Na fragmencie stałego lądu umieszczono jeszcze raz wszystko w formie tekstowego skrótu oraz dodano zasady dla rozgrywki dwuosobowej. Strzałki pomiędzy wyspami wskazują, jakie wydarzenia mogą wystąpić i w którym momencie gry.

Rewers plakatu zawiera spis zawartości pudełka, wprowadzenie do gry wraz z opisem charakterów oraz ilustrowany opis przygotowania gry. Wszystko jest bardzo kolorowe, i wyraźnie widać, że ogólnie włożono dużo pracy w stronę graficzną gry. (Nawet karty akcji ułożone jedna obok drugiej tworzą obraz. Nie ma to co prawda żadnego odniesienia do samej gry, ale jednak niesie z sobą wrażenia estetyczne.)

Jedynym mankamentem samej instrukcji w takiej formie jest jej rozmiar, który utrudnia szybkie wyjaśnienie wątpliwości co do zasad. Autorzy zapewne zdawali sobie z tego sprawę, ponieważ polecają przed rozpoczęciem gry wspólnie przeczytać całą instrukcję i w żadnym wypadku nie zaczynać partii, jeśli któraś z wysp pozostała niezbadana.

Podsumowując Jamaica zdecydowanie zasłużyła na nagrodę za najlepszą instrukcję, gdyż nie tylko pięknie się prezentuje, ale też umożliwia łatwe poznanie gry w sposób – w najdosłowniejszym tego słowa znaczeniu – poglądowy. W dzisiejszych czasach, gdy w różnych dziedzinach życia mamy do czynienia z wizualizacją komunikatów, obecność ilustracji w tekście instrukcji stała się właściwie niezbędna. Długie, oparte na czystym tekście lub ubogie w ilustracje instrukcje już raczej nie przekonują, bo przecież nie zapowiadają szybkiej radości z gry, a współczesnym graczom kojarzą się raczej ze żmudnym wczytywaniem się w paragrafy zasad i uniemożliwiają prędkie rozpoczęcie zabawy. Takie eksperymenty jak choćby interaktywne instrukcje dostępne w internecie np. pod adresem www.profeasy.de, gdzie prześledzić można przebieg gier Klausa Teubera (po niemiecku i angielsku), albo dokładane do niektórych gier wydawnictwa Zoch płyty CD, przedstawiające animowany lub sfotografowany przebieg rozgrywki, potwierdzają trend odchodzenia od czystego tekstu i stawiania na poglądowość. Jamaica stanowi w tym kontekście udany przykład instrukcji, która funkcjonuje przy tym zupełnie bez pomocy narzędzi elektronicznych.